Chào mừng các bạn đến với trang web của tôi! Trang Web của tôi sẽ nói về các đất nước với các phong tục văn hoá và đặc biệt là cách học tập làm việc của một người thành công. Xin mời các bạn ghé thăm và giúp đỡ!

Translate

Friday, January 29, 2016

 Đức (tiếng Đức: Deutschland, tiếng Anh: Germany), quốc danh chính thức là Cộng hoà liên bang Đức (tiếng Đức: Bundesrepublik Deutschland) là một quốc gia liên bang nằm ở Trung Âu và có chung đường biên giới với 9 nước là: Đan Mạch (về phía bắc), Ba Lan  Séc (phía đông), Áo  Thụy Sĩ (về phía nam), Pháp, Luxembourg, Bỉ Hà Lan (về phía tây). Lãnh thổ Đức trải rộng 357.021 km vuông và có khí hậu ôn đới. Với gần 82 triệu người, Đức là nước có dân số lớn nhất trong Liên minh châu Âu và là nước có số dân nhập cư lớn thứ ba trên thế giới.[4]Sau khi Hoa Kỳ, Đức là điểm đến di cư phổ biến thứ hai trên thế giới.[5] Danh xưng "Đức" trong tiếng Việt là giản xưng của Đức Ý Chí (Trung văn: 德意志, pinyin: Déyìzhì), dịch danh Trung văn của quốc hiệu nước Đức (Deutsch).
Vùng đất Germania nơi nhiều man tộc German sinh sống đã được biết đến và có trong các tài liệu cổ từ trước năm 100. Họ được tôn vinh vì khát vọng độc lập dân tộc cao cả, dù gần sát Đế quốc La Mã hùng cường.[6] Bắt đầu từ thế kỷ 10, lãnh thổ của Đức là phần giữa của Đế quốc La Mã Thần thánh cho đến năm 1806. Thế kỷ 16, miền Bắc Đức trở thành trung tâm của cuộc cải cách Tin Lành, với cuộc cải cách tôn giáo do Tiến sĩ Martin Luther khởi xướng.[7] Vào thế kỷ 18, một Vương quốc Kháng Cách là Phổ, dưới triều đại của vị anh quân, đánh thắng được người Áo đứng đầu Đế quốc, để rồi vươn lên thành một trong những liệt cường Âu châu, mang lại niềm vinh quang cho dân tộc Đức.[8][9] Vị Thủ tướng kiệt xuất Otto von Bismarck đã tiến thành công cuộc thống nhất nước Đức với chiến thắng trong các cuộc chiến tranh chống Đan Mạch và Áo,[10] để rồi nước Đức lần đầu tiên được thống nhất vào giữa cuộc chiến tranh Pháp-Phổ vào năm 1871 trở thành một quốc gia dân tộc lớn mạnh vào thời kỳ cận - hiện đại. Trong khoảng những năm 1933 đến 1945, nước Đức dưới sự lãnh đạo của Adolf Hitler gây ra Thế chiến thứ hai. Sau Chiến tranh thế giới lần hai, năm 1949, nước Đức bị chia cắt thành hai quốc gia, Cộng hòa Dân chủ Đức(Đông Đức) và Cộng hòa Liên bang Đức cũ (Tây Đức).[11] Vào năm 1990, với sự sụp đổ của bức tường Berlin, nước Đức thống nhất. Tây Đức là thành viên sáng lập của Các cộng đồng châu Âu (EC) vào năm 1957, trở thành Liên minh châu Âu năm 1993. Đức thuộc khu vực Schengen và dùng đồng Euro năm 1999.[12][13][14]
Đức là một nước cộng hòa đại nghị liên bang bao gồm 16 bang (Länder). Thủ đô và thành phố lớn nhất là Berlin. Đức là thành viên của Liên hiệp quốcNATOG8G20OECD và WTO. Nước Đức là một cường quốc với nền kinh tế có GDP danh nghĩa đứng thứ tư và GDP sức mua tương đương đứng thứ năm trên thế giới. Đức là nước viện trợ phát triển hằng năm nhiều thứ nhì,[15] và ngân sách quốc phòng đứng thứ sáu trên thế giới.[16] Quốc gia này có một mức sống cao và hệ thống an sinh xã hội toàn diện. Nước Đức giữ vị trí chính yếu trong quan hệ ở châu Âu cũng như có nhiều liên kết chặt chẽ trên thế giới.[17] Nước Đức cũng được biết đến là dẫn đầu trong nhiều lĩnh vực khoa học kỹ thuật.[18]

Chính trị[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Chính trị Đức

Hệ thống hành chính[sửa | sửa mã nguồn]


Joachim Gauck là đương kim tổng thống từ tháng 3, 2012.
Thủ đô và trụ sở chính phủ của Cộng hòa Liên bang Đức là Berlin. Theo điều 20 của Hiến pháp Đức thì Cộng hòa Liên bang Đức là một quốc gia dân chủ, xã hội và có pháp quyền. Nước Đức có tất cả 16 bang mà trong đó có 5 bang được chia thành 22 vùng hành chính (Regierungsbezirk). Mỗi bang trong số 16 bang, tùy theo số dân, có 3,4 hoặc 6 đại biểu của mình trong Thượng viện(Hội đồng liên bang). Thượng viện (Bundesrat) gồm 68 thành viên được bổ nhiệm với nhiệm kỳ nhất định. Hạ viện (Nghị viện liên bang, tiếng Đức: Bundestag) gồm 656 thành viên có nhiệm kỳ 4 năm, được bầu bằng tuyển cử phổ thông đầu phiếu theo nguyên tắc kết hợp giữa chế độ cử tri duy nhất và cử tri theo tỷ lệ. Hiến pháp quy định trật tự quốc gia. Nguyên thủ quốc gia là tổng thống liên bang với nhiệm vụ đại diện. Nhìn theo nghi thức thì sau tổng thống là Chủ tịch Quốc hội Liên bangthủ tướng và Chủ tịch Hội đồng Liên bang mà căn cứ vào Hiến pháp là người đại diện cho tổng thống. Lãnh đạo chính phủ là thủ tướng liên bang, người có thẩm quyền quyết định đường lối chính trị của chính phủ liên bang. Thủ tướng do Nghị viện liên bang bầu ra. Tổng thống do Hội đồng liên bang và số đại cử tri bằng nhau của các bang bầu ra, nhiệm kỳ 5 năm.
Nước Đức là một liên bang, điều đó có nghĩa là hệ thống chính trị của Đức được chia ra làm hai cấp: cấp liên bang, đại diện cho quốc gia về mặt đối ngoại, và cấp tiểu bang của từng bang một. Mỗi cấp đều có cơ quan nhà nước riêng của hành pháplập pháp và tư pháp.
Quốc hội Liên bang và Hội đồng Liên bang cùng quyết định về luật lệ của liên bang và có quyền sửa đổi Hiến pháp với đa số 2/3 trong cả hai cơ quan. Quốc hội tiểu bang quyết định về luật lệ cho từng tiểu bang. Mặc dầu các nghị sĩ không phải tuân theo chỉ thị nhưng những quyết định trước đó trong các đảng phái chiếm ưu thế trong việc ban hành luật lệ.
Hành pháp ở cấp liên bang được hình thành bởi chính phủ liên bang do thủ tướng liên bang lãnh đạo. Thủ hiến tiểu bang (Ministerpräsident) lãnh đạo hành pháp ở cấp tiểu bang. Các cơ quan hành chính ở cấp liên bang và tiểu bang được điều hành bởi các bộ trưởng đứng đầu các cơ quan nhà nước.
Tòa án Hiến pháp Liên bang Đức tại Karlsruhe giám sát việc tuân thủ hiến pháp. Các tòa án tối cao của Đức là Tòa án Liên bang (Bundesgerichtshof) với trụ sở chính tại Karlsruhe, Tòa án Hành chính Liên bang tại LeipzigTòa án Lao động Liên bang tại Erfurt, Tòa án Xã hội Liên bang tại Kassel và Tòa án Tài chính Liên bang tại München. Phần lớn việc hành luật là trách nhiệm của các tiểu bang. Các tòa án liên bang gần như luôn luôn là tòa án kháng cáo thượng thẩm và xem xét các quyết định của tòa án tiểu bang theo tính hợp pháp về hình thức và nội dung.

Các bang và các thành phố[sửa | sửa mã nguồn]

Các thành phố lớn nhất của Đức là BerlinHamburgMünchenKöln (Cologne), Frankfurt am MainDortmundEssenStuttgart và Düsseldorf.
BangThủ phủDiện tích (km²)Dân số (2013)[20]
Baden-WürttembergStuttgart35.75210.569.100
BayernMünchen70.54912.519.600
BerlinBerlin8923.375.200
BrandenburgPotsdam29.4772.449.500
BremenBremen404654.800
HamburgHamburg7551.734.300
HessenWiesbaden21.1156.016.500
Mecklenburg-VorpommernSchwerin23.1741.600.300
NiedersachsenHannover47.6187.779.000
Nordrhein-WestfalenDüsseldorf34.04317.554.300
Rheinland-PfalzMainz19.8473.990.300
SaarlandSaarbrücken2.569994.300
SachsenDresden18.4164.050.200
Sachsen-AnhaltMagdeburg20.4452.259.400
Schleswig-HolsteinKiel15.7632.806.500
ThüringenErfurt16.1722.170.500

Đảng phái[sửa | sửa mã nguồn]

CDU logo.svg
Liên minh Dân chủ Cơ đốc Đức (Christlich Demokratische Union Deutschlands-CDU) được thành lập năm 1945 như là đảng kế thừa không phân biệt tôn giáo của nhiều đảng mang tính tôn giáo và của giới trung lưu. Trong đảng chủ yếu là những lực lượng được thống nhất từ Đảng Trung tâm Đức (Deutsche Zentrumspartei). Đảng có khuynh hướng bảo thủ. Ngoại trừ bang Bayern, CDU hoạt động trên toàn nước Đức. Liên minh Xã hội Cơ đốc giáo (Christlich Soziale Union-CSU) có đường lối bảo thủ tương tự nhưng chỉ hoạt động tại Bayern. Hai đảng này cùng nhau tạo thành một phái chung trong Quốc hội Liên bang Đức, thường được gọi chung là "liên minh" hay "các đảng liên minh".
SPD logo.svg
Đảng Dân chủ Xã hội Đức (Sozialdemokratische Partei Deutschlands-SPD)(cánh tả), kể cả các tổ chức tiền thân, tồn tại từ năm 1863 và vì thế là đảng chính trị lâu đời nhất vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay của Đức. Đảng đã thành lập truyền thống của Phong trào Dân chủ Xã hội. Sau khi bị cấm trong thời gian của Chủ nghĩa Xã hội Quốc gia(phát xít), đảng được tái thành lập vào năm 1945. Từ Chương trình Godesberg năm 1959 đảng tự hiểu mình chính thức không còn chỉ là một đảng công nhân nữa mà là một đảng quần chúng, muốn được sự chọn lựa từ nhiều tầng lớp quần chúng rộng rãi. Niềm tin của đảng là "Tự do, Công bằng và Đoàn kết".
Đảng Dân chủ Tự do (Freie Demokratische Partei–FDP)(trung hữu) được thành lập năm 1948 và trong tự nhận thức đã dựa trên truyền thống của phong trào chủ nghĩa tự do Đức, phong trào mà ngay từ năm 1861 đã thành lập Đảng Tiến bộ Đức tại vương quốc Phổ như là đảng chính trị đầu tiên của Đức trong ý nghĩa đảng phái được hiểu theo quan niệm ngày nay. Đảng Dân chủ Tự do ủng hộ việc từng cá nhân có tự do và trách nhiệm nhiều hơn nữa, đặc biệt là trong các vấn đề về kinh tế và về quyền công dân cũng như là việc nhà nước đặc biệt nên thận trọng nhiều hơn nữa trong những việc có liên quan đến kinh tế. Với tổng cộng 42 năm, FDP chính là đối tác liên minh nhỏ tham gia chính phủ lâu nhất của liên bang.
Đảng Xanh (Die Grünen) hình thành năm 1979/1980 trên toàn liên bang từ các phong trào xã hội mới thời bấy giờ, thí dụ như phong trào phụ nữphong trào hòa bình và phong trào sinh thái của những năm 1970. Năm 1983 đảng được bầu vào quốc hội liên bang lần đầu tiên. Năm 1990 đảng Xanh hòa nhập với phong trào nhân dân Đông Đức Liên minh 90 (Bündnis 90) trở thành Liên minh 90/Đảng Xanh (Bündnis 90/Die Grünen).
Die Linke.PDS logo.svg
Đảng Chủ nghĩa xã hội Dân chủ (Partei des Demokratischen Sozialismus–PDS) là đảng kế thừa của Đảng Xã hội chủ nghĩa Thống nhất Đức(Sozialistische Einheitspartei Deutschlands-SED), là đảng độc quyền lãnh đạo của Cộng hòa Dân chủ Đức trước đây. Về nội dung, đảng dựa trên lý tưởng xã hội chủ nghĩa và trong các đảng phái đứng về phía cánh tả của SPD. Thắng lợi quan trọng trong bầu cử hiện nay được giới hạn trong miền Đông của nước Đức. Trong năm 2005, từ những chống đối chính sách cải tổ của chính phủ liên bang do SPD và đảng Xanh cầm quyền "Lựa chọn bầu cử Lao động và Công bằng Xã hội" (Wahlalternative Arbeit und Soziale Gerechtigkeit-WASG) được thành lập từ sáng kiến của công đoàn và những thành viên bị thất vọng của SPD. Trong cuộc bầu cử quốc hội liên bang năm 2005 PDS đã đưa thành viên của WASG vào danh sách ứng cử của đảng. Từ lý do này PDS hiện đã đổi tên thành Đảng Cánh tả (Đức)Đảng Cánh tả (Die Linkspartei). Cả hai đảng đang cố gắng hòa nhập thành một.
Những đảng cực hữu, ngoại trừ Đảng Đế quốc Đức (Deutsche Reichspartei) trong Quốc hội Liên Bang lần thứ nhất (1949-1953), chưa từng có đại diện trong Quốc hội Liên bang Đức, nhưng có thời gian đã có thể vào các quốc hội tiểu bang. Các đảng này trải qua một thời kỳ nở rộ tương đối vào cuối thập niên 1960 và từ khi tái thống nhất. Những đảng thuộc khuynh hướng này là Người Cộng hòa (Die Republikaner-REP), Liên minh Nhân dân Đức (Deutsche Volksunion-DVU) và Đảng Dân chủ Quốc gia Đức (Nationaldemokratische Partei Deutschlands-NPD).
Trong lịch sử của Cộng hòa Liên bang Đức đã có 2 lần cấm đảng phái đối với Đảng Đế quốc Xã hội chủ nghĩa (Sozialistische Reichspartei-SRP) cực hữu vào năm1952 và Đảng Cộng sản Đức (Kommunistische Partei Deutschlands-KPD) vào năm 1956. Việc cấm đảng NPD năm 2004 thất bại chủ yếu là do lỗi lầm trong kết hợp giữa cơ quan liên bang về bảo vệ hiến pháp và các cơ quan bảo vệ hiến pháp của các tiểu bang.
Gần như tất cả các đảng có nhiều ảnh hưởng đều có tổ chức thanh niên - ít nhiều độc lập - đứng bên cạnh. Các tổ chức quan trọng nhất là Liên minh Trẻ (Junge Union) của CDU/CSU, Jusos của SPD, Người Tự do Trẻ (Junge Liberale) của FDP, Thanh niên Xanh (Grüne Jugend) của Bündnis 90/Die Grüne cũng như là tổ chức thanh niên 'solid-Thanh niên Xã hội chủ nghĩa (['solid] - die sozialistische jugend) của Đảng Cánh tả.

Ngoại giao[sửa | sửa mã nguồn]


Thủ tướng Angela Merkel cùng lãnh đạo các nước tham dự hội nghị G8 ởHeiligendamm.
Các đường lối định hướng quan trọng nhất của chính sách đối ngoại liên bang Đức là "hội nhập phía tây" và hội nhập châu Âu. Nước Đức góp phần quyết định trong việc xây dựng những tổ chức châu Âu, cũng với mục đích là lấy đi sự lo ngại của các nước láng giềng về nước Đức và làm cho các giới hạn từ các lực lượng chiếm đóng trở nên không cần thiết. Cộng hòa Liên bang Đức là thành viên của Hội đồng châu Âu từ năm 1950 và tham gia Hiệp ước Roma vào năm 1957 (còn Hiệp ước thành lập Cộng đồng châu Âu), nền tảng của Liên minh châu Âu ngày nay. Quan điểm chính yếu cho đường lối an ninh và thể hiện của sự hội nhập phía tây là việc nước Đức là thành viên của khối NATO. Nước Cộng hòa Liên bang Đức tham gia khối NATO năm 1955.
Trong Chiến tranh lạnh phạm vi hoạt động của đường lối ngoại giao Đức bị giới hạn. Một trong những mục đích quan trọng nhất là tái thống nhất. Việc tham chiến ở nước ngoài đã không là việc được cân nhắc. Theo Hiến pháp, quân đội Đức không được phép tham gia vào những cuộc chiến tranh tấn công, nhiệm vụ của quân đội chỉ là bảo vệ khối liên minh và đất nước. Tuy vậy nhờ vào "chính sách phía đông" là sáng kiến của Đức với khẩu hiệu biến đổi qua tiếp cận, chính sách lúc đầu đã được các đồng minh quan trọng quan sát một cách hoài nghi, mà nhiều dấu nhấn chính trị độc lập đã có thể được đặt ra. Thời gian sau này chính sách được cho là có nhiều thành tựu.
Từ khi tái thống nhất, nước Đức mở rộng các nguyên tắc trong chính sách ngoại giao và đi trên con đường dẫn đến trách nhiệm quốc tế lớn hơn. Như từ năm 1991quân đội Đức với sự đồng ý của Quốc hội Liên bang và cùng với quân đội đồng minh cũng đã tham gia vào nhiều nhiệm vụ bảo vệ và cưỡng chế hòa bình bên ngoài nước Đức và lãnh thổ của các đồng minh khối NATO.
Theo truyền thống, nước Đức cùng với nước Pháp đóng vai trò dẫn đầu trong Liên minh châu Âu. Đức đẩy mạnh các nỗ lực thành lập một hệ thống thống nhất và có hiệu quả cao của chính sách an ninh và đối ngoại châu Âu, không chỉ bên trong Liên minh Kinh tế và Tiền tệ châu Âu. Những mục tiêu khác của chính sách đối ngoại khác là việc thực thi Nghị định thư Kyoto về bảo vệ khí hậu cũng như việc công nhận Tòa án Hình sự Quốc tế trên toàn thế giới. Chính phủ liên bang đã từ chối tham gia chiến tranh Iraq năm 2003. Cùng với các nước đồng minh là Liên hiệp Anh và Pháp, nước Đức cố gắng thông qua đối thoại kêu gọi chính phủ Iran từ bỏ việc tiếp tục thực hiện chương trình nguyên tử. Chính phủ Liên bang đang vươn đến một ghế thường trực trong Hội đồng Bảo an của Liên Hiệp Quốc. Việc tiến hành mục đích này gặp khó khăn vì sự chống đối của những quốc gia khác mà một phần là đồng minh. Hai nước Pháp và Anh ủng hộ về nguyên tắc các quốc gia G4 (Đức, Ấn ĐộNhật và Brasil) thế nhưng cho đến nay Mỹ vẫn chưa có bình luận gì về việc này.
Đức lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam ngày 23 tháng 9 năm 1975.

Quân sự[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Quân đội Đức
Logo
Sau khi thành lập năm 1949 lúc đầu Cộng hòa Liên bang Đức không có quân đội riêng. Tình hình thế giới thay đổi sau cuộc chiến tranh Triều Tiên thế giới vào thế đối đầu, chiến tranh lạnh bắt đầu. Cộng hòa Liên bang Đức gia nhập khối NATO năm 1955 và thành lập quân đội. Sau tái thống nhất, nhiều phần của Quân đội Nhân dân Quốc gia của Cộng hòa Dân chủ Đức được sát nhập.
Tổ chức chung được gọi là Bundeswehr (Quân đội Liên Bang) bao gồm các lực lượng quân đội và cơ quan hành chính. Quân đội được chia ra thànhLục quân Đức (Heer), Không quân Đức (Luftwaffe), Hải quân Đức (Deutsche Marine) và các bộ phận hỗ trợ (hậu cần, thông tin, tình báo quân đội, đào tạo,...) và quân y.
Trong tháng 4 năm 2005 có 257.000 quân nhân và 125.000 nhân viên dân sự phục vụ và làm việc trong quân đội Đức. Từ năm 2001 phụ nữ cũng được phép phục vụ không hạn chế trong quân đội. Thành phần phụ nữ là 6,2% quân nhân (thời điểm 2005). Cộng hòa Liên bang Đức chi phí 24,4 tỉ Euro trong năm 2004 cho quân đội, tức 1,2% tổng sản phẩm quốc nội. Chi phí này đứng hàng thứ 6 trên thế giới so về số tuyệt đối, nếu so với chi phí trung bình của các quốc gia thành viên khối NATO là 2,3% thì đứng trong phần ba cuối cùng.
Trong căn cứ quân sự Mỹ Ramstein và căn cứ không quân Đức tại Büchel hiện nay vẫn còn 65 quả bom hyđrô mà nước Đức có tham dự vào việc lập kế hoạch sử dụng chúng trong khuôn khổ cùng sở hữu hạt nhân (nuclear sharing). Huy chương cao quý nhất của quân đội Đức là huy hiệu Thập tự Sắt.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chính về lịch sử Đức giới thiệu tổng quan có tính chi tiết hơn về lịch sử nước Đức. Về nước Đức Trung cổ đọc bài Đức trong thời kỳ Trung cổ. Về tiến triển của các quốc gia Đức sau Đệ nhị thế chiến đọc các bài lịch sử Cộng hòa Liên bang Đức và lịch sử Cộng hòa Dân chủ Đức.

Thời tiền sử và Cổ đại[sửa | sửa mã nguồn]


Bản đồ các bộ tộc người German vào khoảng 100 năm sau Công Nguyên
Các bằng chứng lâu đời nhất về dân cư trên lãnh thổ ngày nay của Cộng hòa Liên bang Đức là vào khoảng 700.000 năm trước đây. Người ta cho rằng, cách đây từ khoảng 500.000 năm, đã có dân cư sinh sống lâu dài ở đây. Trong nước Đức có những khai quật quan trọng từ thời kỳ Nguyên thủy: đại diện của một loài người trước kia Homo sapiens neanderthalensis,người Neanderthal, được gọi theo Neanderthal tại Mettman. Loài này đã bị Homo sapiens sapiens, loài người hiện đại, di dân đến cách đây khoảng 40.000 năm đẩy lùi. Trong thời kỳ Đồ đá mới đã có những địa điểm dân cư cố định với trồng trọt và chăn nuôi. Một vài vật văn hóa quan trọng từ thời kỳ này còn tồn tại cho đến ngày nay như đĩa bầu trời Nebra, chứng tỏ rằng ngay từ khoảng năm 2.000 trước Công Nguyên người ta đã biết đến thiên văn học trong vùng này.
Những bộ tộc người Kelt (tiếng AnhCelt) và người German được người Hy Lạp và La Mã ghi chép lại lần đầu tiên trong thời gian vào trước Công Nguyên. Vào khoảng 500 năm trước Công Nguyên, miền Nam của nước Đức ngày nay do người Kelt sinh sống và ở miền Bắc Đức là người German. Người German di dân trong vòng nhiều thế kỷ về phía nam nên vào năm sinh của Chúa Giêsusông Donau là ranh giới áng chừng về dân cư giữa người German và Kelt. Những người nghiên cứu về ngôn ngữ phỏng đoán rằng nhiều đặc điểm của những tiếng địa phương miền Nam nước Đức có thể là do ảnh hưởng của người Kelt. Từ năm 58 trước Công Nguyên đến khoảng năm 455 các khu vực tả ngạn sông Rhein cũng như phía nam sông Donau thuộc về Đế quốc La Mã. Lãnh thổ của Đế quốc La Mã thuộc nước Đức ngày nay được chia ra thành các tỉnh Thượng GermaniaHạ Germania và Raetia. Trong vùng này người La Mã thành lập 4 doanh trại Quân đội mà sau này phát triển thành các thành phố. Các thành phố quan trọng nhất trong thời La Mã là KölnTrier (thành phố lâu đời nhất của Đức) và Augsburg. Nhà độc tài uy chấn của La Mã là Julius Caesar đã phải tán dương sự uy dũng của người German. Vào năm 9 sau Công Nguyên, người German kiêu hùng dưới sự lãnh đạo của tù trưởng Arminius đã giải phóng nhân dân Đại Germania thoát khỏi cuộc xâm lược của các binh đoàn La Mã tinh nhuệ trong trận đánh kịch liệt tại khu rừng Teutoburg, trở thành biểu hiện của tinh thần bất khuất vào thời kỳ cổ đại.[21][22] Nhà sử học kiệt xuất Tacitus (người La Mã) viết lịch sử đầu tiên của toàn Germaniavào năm 98. Trong đó, ông ca ngợi niềm vinh quang của dân tộc Đức ngay từ buổi đầu lịch sử. Ông tôn vinh man tộc German có tinh thần độc lập dân tộc cao quý, dũng mãnh, với đời sống chính trị, tôn giáo đúng đắn và tài năng tổ chức chính quyền. Các bộc lạc man rợ German vĩ đại hơn hẳn dân man rợ Gaul sống trong Đế quốc La Mã thời đó.[6][23][24]

Cuộc di dân và thời gian đầu của thời kỳ Trung cổ[sửa | sửa mã nguồn]


Phân chia sau Hiệp ước Verdun và Hiệp ước Mersen
Sau cuộc tấn công của quân man rợ Hung Nô (tiếng Anh: Huns) năm 375 và đồng thời với sự suy tàn của Đế quốc Tây La Mã, từ năm 395 bắt đầu có cuộc di cư của các dân tộc mà trong quá trình này các bộ tộc người German liên tục đi về hướng tây nam. Vào năm 378, một bộ lạc man rợ German là người Goth đã tấn công Đế quốc Tây La Mã và đánh thắng Hoàng đế Valens trong trận đánh ác liệt tại Hadrianopolis.[25] Vào năm 451người Tây Goth do vua Theodoric thân chinh cầm đầu họp binh với quân La Mã do danh tướng Flavius Aetius chỉ huy và đánh tan tác liên quân Hung Nô - Đông Goth do vua Attila thân hành thống lĩnh trong trận đánh quyết liệt tại Chalons-Troyes. Vì vua Attila là "ngọn roi của Thiên Chúa" khi đó, chiến công hiển hách này đã mang lại uy danh cho người German kiêu hùng.[26] Vào năm 454, bằng một đòn giáng sấm sét tại Nedao, các bộ lạc man tộc German đã kết liễu mạng sống của vua Hung Nô là Ellac tiêu diệt sạch bóng quân man rợ Hung Nô tại Âu châu.[27] Và với việc quân Hung Nô bị hủy diệt trong trận đánh này thì dĩ nhiên là người Đông Goth cũng giành độc lập tự do.[28] Những bộ tộc người Slavơ di cư đến các vùng gần như không có người ở của miền Đông nước Đức ngày nay cho đến đường sông Elbe-Saale vào thời cuối Cổ đại trong thế kỷ thứ 7. Nhiều phần dân cư của các tiểu bang Đông Đức ngày nay vì thế mà mang nhiều ảnh hưởng Slavơ (Germania Slavica) cho đến giữa thời Trung cổ. Mãi đến lúc lập cư phía đông giữa thời kỳ Trung cổ họ mới được đồng hóa. Những người nghiên cứu về ngôn ngữ phỏng đoán là vào khoảng 1/3 họ của người Đức ngày nay có nguồn gốc Slavơ. Phần chính của Tây Âu và Trung Âu do Vương quốc Frank chiếm đóng, vùng miền Bắc nước Đức ngày nay do người Sachsen làm chủ. Khi vó ngựa của người Ả Rập tung hoành Âu châu, chính người Frank do danh tướng Karl Búa Sắt chỉ huy đã đánh tan tác quân xâm lược Ả Rập trong trận đánh kịch liệt tại Tours (732), hất cẳng được bước tiến công của quân Ả Rập vào châu Âu.[29][30]
Sau cuộc chinh phạt đẫm máu người Sachsen và cưỡng ép họ chuyển đạo dưới vua Karl Đại Đế, Vương quốc Frank kéo dài đến biển Bắc, sông Eider và nước Áongày nay. Người Sachsen đã bị chinh phục và thủ lĩnh Witikind - dù đã chiến đấu dũng mãnh chống quân xâm lược Frank.[31] Chiến thắng của các cuộc chinh phạt của Đại Đế Karl đã hợp nhất các dân tộc German thành một quốc gia Ki-tô giáo. Không những thế, ông cũng thành công trong việc bảo vệ biên giới của Đế quốc Frank trước người Slavơ ở phía đông và người Hồi giáo ở phía nam.[32] Nhà vua đã thân chinh khởi đại binh tinh nhuệ đánh tan nát người Avar và người Sla-vơ, hủy diệt các khu định cư của họ và cũng đè lên họ những chính sách khắc nghiệp. Ông còn xuất binh tiến đánh người Hồi giáo ở Tây Ban Nha, dù lúc đầu không thành công nhưng sau đó cuộc chinh phạt giành thắng lợi.[33] Trên đỉnh cao của quyền lực Frank, Đại đế Karl đòi hỏi trở thành quyền lực lãnh đạo trong châu Âu. Vào lễ Giáng sinh năm 800, ông đăng quang Hoàng đế tại thành La MãĐế quốc La Mã Thần thánh đã ra đời, mang lại hy vọng về việc thiết lập một Khối Thịnh vượng chung Ki-tô giáo (Respublica Christiana).[34] Thế nhưng đế quốc của ông thống nhất không được lâu: tranh cãi trong những người kế thừa tác động đến việc chia ba đế quốc trong Hiệp ước Verdun (843) thành Vương quốc Frank Đông dưới quyền vua Ludwig Germanicus (sau này là Ludwig Đức), Vương quốc Frank Tâydưới quyền vua Karl dem Kahlen và vương quốc nằm giữa của Lothar I có tên là Lotharingien (tiếng Anh: Lotharingiatiếng La tinhLotharii Regnum). Vương quốc Frank Đông tạo thành khuôn khổ về địa lý cho Đế quốc Đức thành hình sau này.

Đế quốc La Mã Thần thánh và sự vươn lên của nước Phổ (962-1806)[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày 2 tháng 2 năm 962 thường được xem như là ngày bắt đầu của truyền thống quốc gia Đức, là ngày Otto I là vua nước Frank Đông đầu tiên lên ngôi Hoàng đế tại thành La Mã và do đó thành lập Đế quốc La Mã Thần thánh lần thứ hai.[35] Ông lập chiến công hiển hách đánh đuổi quân xâm lược Sla-vơ và Hungary ra khỏi nước Đức.[36] Để gầy dựng lại Đế quốc của Hoàng đế Karl Đại Đế năm xưa, ông thân chinh kéo đại quân vượt đèo Anpơ, đánh đuổi mọi kẻ thù của Giáo triều và nhờ đó ông được Giáo hoàng tấn phong làm Hoàng đế La Mã Thần thánh. Dưới triều Hoàng đế Otto I, nước Đức trở thành một trong những liệt cường hùng mạnh nhất của châu Âu.[37] Thế nhưng năm 911 cũng được xem như là khởi đầu khi Konrad I lên nắm quyền như là ông vua đầu tiên của nước Đức không thuộc Vương triều Karolingien. Trước đây, Hiệp ước Verdun (843) hay Tuyên ngôn Strasbourg (843) cũng được coi là thời điểm khởi đầu của đất nước. Trong thế kỷ thứ 10 lần đầu tiên từ ngữ regnum teutonicum (Vương quốc Đức) được sử dụng để chỉ Vương quốc Frank Đông. Từ Deutschland (Đức Quốc) xuất phát từ tên gọi này của vương quốc.
Hoàng đế Otto I không xóa bỏ các Công quốc nhưng ông cắt giảm quyền lực của các Quận công hùng mạnh. Tên chính thức của Đế quốc La Mã Thần thánh thay đổi nhiều lần qua các thế kỷ.[36] Cho đến thế kỷ 12 còn được gọi là "Đế quốc Thần thánh" (Heiliges Reich), từ giữa thế kỷ 13 là "Đế quốc La Mã Thần thánh" (Heiliges Römisches Reich) và từ thế kỷ 15 là "Đế quốc La Mã Thần thánh Dân tộc Đức" (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation).
Trước đó các phần của Đế quốc Frank đã đi những con đường khác nhau: trong khi Vương quốc Frank Tây phát triển trở thành nước Pháp tập trung quyền lực thì Vương quốc Frank Đông chịu nhiều ảnh hưởng của các Vương hầu từng vùng, là những người bầu ra hoàng đế và qua đó mà có thể tạo tác động cho lợi ích riêng của họ. Mặc dù các Hoàng đế của Đế quốc La Mã Thần thánh đã nhiều lần cố gắng củng cố vị trí của mình nhưng đế quốc vẫn là một liên minh của các lãnh thổ lớn, trung bình, nhiều lãnh thổ nhỏ cũng như là những thành phố đế chế tự do. Để rồi trong suốt các triều đại Otto, (936 - 1024), Franconia (1024 - 1137), vàHohenstaufen (1138 - 1254), các vua chúa của Đế quốc La Mã Thần thánh không thể nào thống nhất dân tộc Đức. Dưới triều Hoàng đế Otto III, ông tham vọng mở rộng quốc gia Đức nhưng vướng víu vào xung đột với thế lực Giáo hoàng.[37] Friedrich I Barbarossa - vị Hoàng đế khai quốc của Vương triều Hohenstaufen, được xem là một vị vua huyền thoại trong lịch sử nước Đức thời Trung Cổ, đã tham chiến trong các cuộc Thập tự chinh chống người Hồi giáo thời bấy giờ.[38] Không những thế, ông còn chống nhau với Giáo hoàng lẫn Liên minh Lombard ở Bắc Ý.[36] Các Hoàng đế triều Hohenstaufen như Heinrich VI (trị vì: 1190 - 1197),Friedrich II (trị vì: 1212 - 1250) và Konrad IV (trị vì: 1250 - 1254) không thể phá vỡ uy quyền tối cao của thế lực Giáo hoàng. Tuy vậy, Vương triều Hohenstaufen vẫn được xem là một trong những triều đại hào hùng nhất trong nền chính sử dân tộc Đức. Các Hoàng đế nhà Hohenstaufen đã bành trướng bờ cõi và khuếch trương định cư ở vùng đông bắc. Một trong những vị Hoàng đế lẫy lừng nhất là Friedrich II đã mở mang nền học vấn của đất nước, giống như Charlemagne năm xưa vậy. Không những thế, chính ông còn ngự bút viết một quyển sách. Ông luôn chuyên tâm học ngoại ngữ và làm thơ.[39] Sau khi Hoàng đế Konrad IV qua đời vào năm 1254 thì Đế quốc có biến loạn.[37] Với Vương hầu Friedrich VI nhà Hohenzollern, vào năm 1417 lãnh địa phong kiến Brandenburg ra đời. Vương triều Habsburg lên thống trị Đế quốc La Mã Thần thánh sau khi Hoàng đế Rudolf I lên ngôi báu vào năm 1273. Tân triều cũng không thể thống nhất được nước Đức.[36]
Sau triều đình Habsburg dời đô về thành Viên. Với Vương triều này, người Áo dẫn đầu Đế quốc La Mã Thần thánh.[36][40] Các Hoàng đế nhà Habsburg thường kiêm danh hiệu Đại Quận công nước Áo.[41] Nhà Habsburg có những vị Hoàng đế kiệt xuất của nhà Habsburg như Maximilian I (trị vì: 1493 - 1519) và Karl V (trị vì: 15191556). Nhưng họ vẫn không thành công trong việc thống nhất dân tộc Đức.[42] Vào năm 1526Sultan nước Thổ Nhĩ Kỳ là Suleiman I ngự giá thân chinh đánh bại vua nước Hungary - một thành viên của Hoàng gia Habsburg. Vào năm 1529, Quân đội hùng mạnh của Suleiman I suýt nữa đoạt được kinh thành Viên. Kinh sợ trước vó ngựa uy chấn của quân Thổ Nhĩ Kỳ, Hoàng đế Karl V phải thân chinh đốc xuất đại binh và đánh đuổi địch ra khỏi sông Donau vào năm 1532. Trong công cuộc tái chiếm nước Hungary về cho Ki-tô giáo, ông bị đánh bại và rồi phải triều cống cho Triều đình Thổ Nhĩ Kỳ.[43] Bắt đầu từ năm 1530, sau khi những nỗ lực nhằm cản trở đạo Tin Lành của Giáo hội Công giáo thất bại, đạo Tin Lành được công nhận là quốc giáo trong nhiều lãnh thổ của đế chế. Người có công lập ra đức tin mới này chính là Tiến sĩ Martin Luther.[44] Phong trào Kháng Cách của ông mở đầu với 95 luận đề được ông dán lên cổng thành Schlosskirche tại Wittenbergvaò ngày 31 tháng 5 năm 1517. Qua đó, ông tố cáo việc dùng phép giải tội của thế lực Giáo hoàng thời đó. Lời lẽ của những luận đề này rất ư là thẳng thắn và đanh thép, và nhờ đó Luther trở thành một nhà cải cách tôn giáo.[45] Đay là bước tiến đầu tiên trong việc kháng cự thế lực Giáo hội Công giáo và khơi mào cho phong trào Kháng Cách.[46] Tại Hội nghị Worms vào năm 1521, Hoàng đế Karl V tuyên bố trục xuất Martin Luther ra khỏi Đế quốc La Mã Thần thánh, do sự cương quyết của ông trong việc cải cách tôn giáo và tố cáo Giáo hoàng.[44] Chính phong trào Kháng Cách này, cùng với những cuộc tiến công của người Pháp và ngườiThổ Nhĩ Kỳ, đã ngăn cản sự thống nhất của Đế quốc.[42] Trong cuộc chiến tranh chống Pháp, Karl V đã thân chinh khởi đại binh đánh tan nát quân địch trong trận đánh đẫm máu tại Pavia (1525) và buộc Pháp phải ký một Hòa ước nhục nhã. Đến thập niên 1540, ông tiếp tục đại phá tan tành quân Pháp và hợp binh với quânAnh của vua Henry VIII, mang lại nỗi đau đớn thất bại cho Pháp.[47]
Vào năm 1530Hòa ước Augsburg được ký kết để đức tin Kháng Cách giảng hòa với Công giáo La Mã. Tuy nhiên, Hòa ước này chỉ gây thêm tranh cãi. Và rồi, mâu thuẫn tôn giáo gay gắt ở Đức đã dẫn đến cuộc Chiến tranh Ba Mươi năm (1618 - 1648) vô cùng tàn khốc. Ban đầu, đức tin Kháng Cách mất dần lãnh thổ, mang lại thế thượng phong cho Công giáo La Mã. Để biến biển Baltic thành ao nhà của Đế quốc Thụy Điển, vua Gustav II Adolf thân chinh khởi đại binh chinh phạt miền Bắc Đức vào năm 1630, trở thành minh chủ của Liên minh Tin Lành. Ông đại phá tan nát Liên đoàn Công giáo (Hoàng đế La Mã Thần thánh dẫn đầu) trong trận đánh ác liệt tại Leipzig (1630) và thân hành kéo đại quân về miền Nam Đức, chiếm lĩnh được xứ Bayern. Sau đó, nhà vua Thụy Điển lại đánh tan tác Liên đoàn Công giáo trong trận đánh khốc liệt tại Lützen (1632), nhưng ông trận vong.[48] Song vào năm 1635, quan Nhiếp chính Pháp là Hồng y Richelieu đưa quân Pháp vào tham chiến, tuy Pháp là nước Công giáo nhưng là kẻ thù truyền kiếp của Vương triều nhà Habsburg.[49] Theo Hòa ước Westfalen (1648), Hoàng đế chỉ còn một vị trí chủ yếu là về mặt hình thức, phe Kháng Cách thắng trận đã chấm dứt những ý định thống nhất dân tộc Đức dưới sự thống trị của Vương triều Habsburg.[36]Cuộc chiến tranh điên cuồng này đã mang lại nhiều hậu quả cho nhân dân Đức.[50]
Các Vương hầu ở Đức bấy giờ đã được tự do khỏi Đế quyền của nhà Habsburg, và toàn thể Đức lúc ấy đã bị tàn phá nghiêm trọng.[36] Tuy Hoàng đế vẫn còn Đế quyền trên danh nghĩa sau Hòa ước Westfalen, uy thế của Vương triều Habsburg bị suy sụp trước sự trỗi dậy của nhà Hohenzollern. Kể từ năm 1618, Tuyển hầu tước xứ Brandenburg là Johann Sigismund mở rộng cương thổ, từ đó kiêm luôn lãnh chúa xứ Phổ - dần dần tạo nên Nhà nước Phổ, theo Kháng Cách, dần dần mở mang cương thổ. Trong cuộc Chiến tranh Ba Mươi Năm, vua Gustav II Adolf đã buộc họ phải đứng về phe Thụy Điển. Tuyển hầu tước Georg Wilhelm thật quá yếu kém để cả quân Thụy Điển và Quân đội Đế quốc La Mã Thần Thánh phá hủy lãnh thổ.[51][52] Tuyển hầu tước Friedrich Wilhelm vào năm 1640 và nhờ vai trò của xứ Phổ trong cuộc Chiến tranh Ba Mươi năm, ông nhận được vùng Đông Pomerania vào năm 1648.[36][53] Là vị Tuyển hầu tước Vĩ đại, ông có công lớn đối với đất nước, qua việc xây dựng một bộ máy Chính phủ hữu hiệu và một lực lượng Quân đội tinh nhuệ. Sau khi đánh thắng quân Ba Lan và lấy được đất Đông Phổ Vào năm 1675, ông thân chinh xuất đại binh đại phá tan nát quân xâm lược Thụy Điển - đội quân hùng hậu nhất cõi Âu châu thời bấy giờ - trong trận đánh vang danh tại Fehrbellin, quét sạch quân Thụy Điển ra khỏi đất nước. Quân Brandenburg liên tiếp đánh tan nát quân Thụy Điển như là chẻ tre.[54] Kinh thành Berlin dần trở nên thịnh vượng. Tuyển hầu tước Vĩ đại cũng ban Thánh chỉ cho các tín đồ Huguenot bị vua Pháp là Louis XIV lưu đày sang xứ Phổ mà an cư lập nghiệp[55][56][57]
Trong khi ấy, Sultan Thổ Nhĩ Kỳ là Mehmed IV lại phái tướng sĩ tinh nhụê vây hãm kinh đô Viên vào năm 1683. Hoàng đế Leopold I sợ giặc, một đạo quân Áo vẫn cố cầm cự cho tới khi vua Ba Lan là Jan III Sobieski và một vài Vương hầu Đức kéo đến quét sạch quân Thổ Nhĩ Kỳ ra khỏi kinh đô Viên.[58] Sau khi Tuyển hầu tước Vĩ đại Friedrich Wilhelm I qua đời vào năm 1688, Tuyển hầu tước Friedrich III lên nối ngôi. Tuy không tài năng như cha mình nhưng ông cảm thấy bất mãn với địa vị lãnh chúa của mình. Khi cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha bùng nổ vào năm 1701, ông hứa sẽ hợp binh với Hoàng đế đánh Pháp, nhờ đó Leopold công nhận ông làm Quốc vương. Thế là vua Friedrich I của nước Phổ làm lễ gia miện vào năm 1701.[59][60] Trong cuộc Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, liên minh Anh - Áo - Đức đã nhiều lần đánh thắng quân Pháp trong những trận đánh vinh quang.[61] Người kế tục vua Friedrich I, vua Friedrich Wilhelm I là người có tài trị nước và tính khí nóng nảy. Ông gầy dựng một bộ máy Chính phủ hiệu quả cũng như một lực lượng Quân đội tinh nhuệ hạng nhất Âu châu.[62] Nước Phổ khi đó trở thành Nhà nước quân chủ tập quyền, với một nền kinh tế vững mạnh, ngoại thương được mở mang.[60] Vào năm 1715, ba quân hừng hực khí thế lên đường đi đánh quân Thụy Điển do vua Karl XII thân chinh cầm đầu. Cuộc chiến tranh này nhanh chóng chấm dứt với chiến thắng của Quân đội Phổ trong trận đánh lớn tạiStralsund, nhờ đó Phổ lấy được đất đai của Karl V.[63] Trong cuộc Chiến tranh Kế vị Ba Lan, liên minh Áo - Phổ - Nga cũng đập cho mưu đồ bá quyền Ba Lan của Pháp tan tành, trong đó Hoàng thái tử Phổ là Friedrich tỏ ra dũng mãnh phi thường.[64][65] Sau khi vua cha qua đời vào năm 1740, Friedrich lên nối ngôi báu, tức là ông vua thiên tài Friedrich II Đại Đế. Từ thưở nhỏ, ông đã bị vua cha Friedrich Wilhelm I giáo huấn bằng kỷ luật sắt, giờ đây ông được thừa hưởng một lực lượng hùng binh mãnh tướng, dù quân số ít ỏi. Từ đây, nước Phổ trở nên vang dội vì có vua Friedrich II Đại Đế là vị danh tướng kiệt xuất nhất của thời đại.[66] Đúng lúc đó, Hoàng đế Karl VI qua đời và trước khi mất ông đã ban Thánh chỉ qua đó các Vương hầu người Đức phải thừa nhận con gái ông là Maria Theresia lên làm Nữ hoàng các thuộc quốc Áo của nhà Habsburg. Nhưng Friedrich II Đại Đế lại phản đối chiếu chỉ này. Nhà vua quyết định tìm cách xâm chiếm tỉnh Silesia trù phú của người Áo và vào tháng 12 năm 1740, ông thân chinh đốc xuất đại binh tinh nhuệ tấn công mãnh liệt vào Silesia. Người Bayern và Sachsen cũng được Pháp và Tây Ban Nha hậu thuẫn để "liên Phổ đánh Áo", mở ra cuộc Chiến tranh Kế vị Áo. Họ lập Tuyển hầu tước xứ Bayern lên làm Hoàng đế Karl VII[67][68][69]

Vua Friedrich II Đại Đế(1712 - 1786) là nhà độc tài sáng suốt, hiểu sâu triết học, có ý chí sắt đá,[70] có tài trị nước và dụng binhđặc biệt xuất sắc.[71][72]Ông là người hộ vệ của đất Đức thời đó.[73]
Vào năm 1741, vua Friedrich II Đại Đế thân chinh đánh thắng quân Áo trong trận đánh lớn tại Mollwitz, sang năm sau ông lại chiến thắng quân địch trong trận đánh lớn thứ hai tại Chotusitz (1742). Cùng năm đó, nước Phổ rút khỏi cuộc Chiến tranh Kế vị Áo, với niềm vinh quang chiến thắng và chiếm lĩnh được tỉnh Silesia cùng với hạt Glatz.[74] Sau đó cục diện thay đổi khi liên quân Anh - Hanover - Hesse đánh tan nát quân Pháp và đuổi đám bại binh Pháp về vùng Alsace. Quân Sachsen cũng phải theo về với liên minh Anh - Áo trong khi quân Bayern bơ vơ.[75] Trước tình hình đó, vua Friedrich II Đại Đế lại thân hành khởi binh, phát động chiến tranh một lần nữa để cứu vãn ngôi Hoàng đế của Karl VII (1744). Song Karl VII mất sớm và người Bayern làm hòa với Nữ hoàng Áo, quân Phổ cũng phải lui binh, nhưng giữ được Silesia.[76] Vào năm 1745, với tài dụng binh như thần của vua Friedrich II Đại Đế, các chiến binh dũng mãnh Phổ giành chiến thắng như là chẻ tre, với những trận thắng vang danh trước liên quân Áo - Sachsen tại HohenfriedbergSoor vàHennersdorf.[77] Vào năm 1744, người Phổ và người Hanover giành quyền kế vị ngai chúa bỏ trống của xứ Đông Friesland, nước Phổ lấy được xứ này nhờ đó họ có được cảng Emden tại Biển Bắc.[69][78] Không những thế, một đạo quân Phổ còn đập tan nát quân Sachsen bằng một đòn giáng sấm sét tại Kesselsdorf (1745), hủy diệt chí khí chiến đấu của Nữ hoàng nước Áo.[79] Liên minh Phổ - Pháp bị xé bỏ và nước Phổ toàn thắng với Hiệp định Dresden vào năm 1745, người Áo và người Sachsen phải chịu thua. Trong khi Maria Theresia làm Nữ hoàng của các thuộc quốc Áo thì chồng bà lên làm Hoàng đế La Mã Thần thánh Franz I.[69][80][81] Vào năm1748, với Hiệp định Aix-la-Chapelle, Nữ hoàng Maria Theresia hất cẳng được quân Pháp và Tây Ban Nha ra khỏi các lãnh thổ Habsburg, nhưng bà vĩnh viễn mất tỉnh Silesia về tay nước Phổ ngày một lớn mạnh. Do đó, Hiệp định này vẫn không đem lại lợi thế cho người Áo.[66] Phổ trở thành đàn anh của các nước tộc Đức và thoát khỏi ách chư hầu của Áo.[82] Tức giận, Nữ hoàng Maria Theresia thiết lập liên minh với vua Pháp là Louis XV và Nữ hoàng Nga là Elizaveta để chống lại vua Friedrich II Đại Đế. Người Thụy Điển và người Sachsen cũng nhảy vào liên minh.[83]
Nhờ có tài ngoại giao,[66] ông kéo được Anh Quốc và Hanover về phe mình. Do nghĩ rằng liên quân Áo - Nga - Pháp - Sachsen - Thụy Điển đang mưu mô xâm lược đất nước, ông thân chinh khởi đại quân hùng mạnh tiến công xứ Sachsen vào năm 1756, mở ra cuộc Chiến tranh Bảy Năm tàn khốc. Quân Sachsen nhanh chóng thảm bại và một đạo quân Áo kéo đến cứu họ cũng bị Friedrich II Đại Đế đánh tan nát trong trận đánh kịch liệt tại Lobositz. Sang năm 1757, nhà vua tổ chức hành binh thẳng tiến tiến đến xứ Bohemia, nơi đây ông đánh tan tác quân Áo trong trận đánh đẫm máu tại Praha nhưng sau đó quân Áo thắng lớn trong trận đánh ác liệt ở Kolín. Quân Áo, Nga, Thụy Điển và Pháp đều xâm lăng nước Phổ và Bắc Đức, nhưng nhờ có thiên tài quân sự xuất sắc của vua Friedrich II Đại Đế, những chiến binh kỷ cương cao độ của ông quét sạch bóng liên quân Pháp - Áo đông đảo trong trận đánh quyết liệt tại Rossbach (1757), sau đó lại hành binh về Silesia đại phá tan tành quân chủ lực Áo trong trận đánh khốc liệt tại Leuthen. Vào năm 1758, ông cũng đánh tan tác quân Nga trong trận đánh đẫm máu tại Zorndorf, trong khi đó các vị Thống chế Phổ đã đánh đuổi được liên quân Nga - Thụy Điển.[84] Sau đó là những cuộc giằng co khốc liệt, quân Phổ lắm lúc đại bại như tại Kunersdorf(1759) và Landeshut (1760), nhưng vua Friedrich II Đại Đế vẫn giữ được nước và giành những chiến thắng hiển hách tại Liegnitz và Torgau (1760). Ông còn tích cực phòng thủ, và cuối cùng liên quân chống Phổ dần dần tan rã, để rồi ông lại đại thắng như là chẻ tre và Hiệp định Hubertusburg được ký kết vào năm 1763: người Phổ trả tự do cho người Sachsen, nhưng họ giữ vững được tỉnh Silesia.[85] Vậy là vị vua anh dũng Friedrich II Đại Đế chiến thắng cuộc Chiến tranh Bảy Năm và nước Phổ giờ đây hoàn toàn là một liệt cường của toàn cõi châu Âu, hạ nhục Pháp[86] và xóa bỏ mọi hiểm họa đến với đất nước và bảo vệ quyền tự do của dân tộc Đức. Vào năm 1772, nước Phổ mở mang cương thổ đến vùng Tây Phổ,[69] nhờ nhà vua dùng tài năng ngoại giao mà tiến hành cuộc chia cắt Ba Lan lần thứ nhất cùng với người Áo và người Nga.[66][81][83][87] Sau khi Hoàng đế Franz I qua đời vào năm 1765, con ông là Joseph II lên ngôi Hoàng đế và trị vì các thuộc quốc Áo cùng mẫu hậu Maria Theresia. Nhưng ông chỉ đảm nhiệm việc cai quản hành chính, quân sự và ngoại giao. Ông là vị Hoàng đế trẻ tuổi, ham muốn canh tân Đế quốc trong khi Maria Theresia lại cố thủ với chế độ quân chủ chuyên chế.[88] Ông luôn có tư tưởng chống Phổ nhưng thật tâm mến mộ vị Quân vương nước Phổ.[83]
Trước tham vọng sáp nhập xứ Bayern vào Đế quốc La Mã Thần thánh của Joseph II, nhân dân Đức bất bình và vị anh quân 66 tuổi Friedrich II Đại Đế lại một lần nữa lên lưng ngựa mà đốc xuất ba quân đánh Áo, mở ra cuộc Chiến tranh Kế vị Bayern (1778).[89] Tình hình binh cách lâm vào bế tắc, hai đoàn quân giáp chiến nhau giành khoai tây mang về, cuối cùng người Áo phải ký kết Hiệp định Teschen (1779) qua đó họ phải xóa bỏ hết những kế hoạch sáp nhập xứ Bayern.[90] Vào năm 1780, Joseph II thành lập liên minh với Nga, sau đó, ông lại lập mưu sáp nhập xứ Bayern nhưng Friedrich II Đại Đế phản công bằng việc thành lập một Liên minh vững chắc (Fürstenbund) với các Vương hầu hùng mạnh người Đức (1785), kể cả Kháng Cách lẫn Công giáo làm cho Đế quốc La Mã Thần thánh lung lay và mở ra tương lai cho một nước Đức thống nhất, dù rằng Liên minh này chủ yếu mang lại quyền lợi cho nước Phổ.[91][92] Những công lao hiển hách của ông - vị Quân vương bảo vệ vùng Bắc Đức - gắn liền với lòng yêu nước của nhân dân.[87][93] Dưới triều đại của Friedrich II Đại Đế ở Phổ và Joseph II ở Áo, trào lưu Khai Sángđến với đất Đức. Vua Friedrich II Đại Đế trở thành một nhà độc tài sáng suốt kinh điển, với việc bảo trợ nhiệt huyết tri thức và nghệ thuật.[66][94] Ông trị vì một cách độc đoán, nhưng trở thành "người công bộc đầu tiên của đất nước. Đến khi ông về cõi vĩnh hằng vào năm 1786, công cuộc dựng xây một nước Phổ mới mẻ đã được hoàn thành và đất nước trở nên vô cùng hùng mạnh.[95] Joseph II cũng là nhà độc tài sáng suốt với hoài bão xóa bỏ chế độ phong kiến từ lâu, tiến hành cải cách sâu rộng, nhưng không được lòng người.[66][94]

Con đường đi đến quốc gia dân tộc Đức (1806-1871)[sửa | sửa mã nguồn]

Đế quốc La Mã Thần thánh vẫn cứ suy yếu cho đến năm 1806 khi Hoàng đế Pháp là Napoléon Bonaparte xâm chiếm Trung Âu trong các cuộc chiến tranh chinh phục của ông và làm cho kết cấu yếu ớt của đế chế sụp đổ. Vị hoàng đế cuối cùng của Đế quốc La Mã Thần thánh mà trên thực tế chỉ còn tồn tại một cách hình thức, Franz II, người vừa trở thành hoàng đế của đế quốc Áo đa dân tộc năm 1804, phải thoái vị dưới áp lực của hoàng đế Pháp. Dưới quyền của Napoléon Bonaparte, con số các quốc gia Đức giảm đi rất nhiều do bị sát nhập chung và cũng do là nhiều thành phố đế chế mất quyền độc lập (có thời gian con số các thành phố này lên đến trên 80). Các quốc gia vừa được tổ chức lại này được gọi là Liên minh Rhein (Rheinbund) và phụ thuộc vào Napoléon.
Sau chiến bại của Napoléon, Hội nghị Viên (18 tháng 9 năm 1814 đến 9 tháng 6 năm 1815) khôi phục lại phần lớn các quan hệ thống trị cũ. Nước Đức, giờ đây không có băng kết nối, một phần được tổ chức trong Liên minh Đức (Deutscher Bund), một liên minh lỏng lẻo của 38 quốc gia dưới sự lãnh đạo của Áo. Ngay sau đó Liên minh Thuế quan Đức (Deutscher Zollverein) được thành lập mà trong đó vương quốc Phổ tái vững mạnh là cường quốc chiếm ưu thế.

Cách mạng tháng 3 (1848) tại Berlin
Mang ý tưởng của cuộc Cách mạng Pháp, ngày 18 tháng 10 năm 1817 sinh viên đã tụ họp trong Lễ hội Wartburg để trao đổi ý tưởng; đỉnh cao là việc đốt sách của những tác giả chống lại một quốc gia Đức thí dụ như của Otto von Kotzebue.
Trong lần gặp gỡ lần thứ hai, 30.000 người từ tất cả các tầng lớp quần chúng và từ tất cả các nước gặp nhau trong Lễ hội Hambach. Tại đấy, lần đầu tiên màu cờ Đen-Đỏ-Vàng được phất lên mà sau này trở thành màu cờ quốc gia.
Vào ngày 1 tháng 3 năm 1848, với việc chiếm đóng tòa nhà hội họp của quốc hội bang Baden tại Karlsruhe, cuộc Cách mạng tháng 3 bắt đầu. Cuộc Cách mạng tháng 3 diễn ra trong Liên minh Đức và các tỉnh của Áo và Phổ. Vì những cuộc nổi dậy của nhân dân, nhiều nhà cầm quyền đã phải thoái vị như hầu tước Metternich của Áo, người mà năm 1813 còn tái thiết lập chế độ quân chủ sau Napoléon trong Hội nghị Viên. Dưới áp lực của diễn biến cách mạng tại kinh thành Berlin từ ngày 6 tháng 3 năm 1848, đầu tiên vua nước Phổ là Friedrich Wilhelm IV lui bước nhượng bộ và cải tổ Liên minh Đức. Vào ngày 23 tháng 7 năm 1849, sau khi Quân đội Phổ chiếm lĩnh thành phố Rastatt qua một cuộc chiến đấu ác liệt, Cách mạng Baden vàCách mạng tháng 3 bị chấm dứt.
Ngay sau cuộc Cách mạng tháng 3 mang tính tự do và quốc gia thất bại đã có va chạm giữa vương quốc Phổ với thế lực lớn Áo về quyền lực lãnh đạo trong Liên minh Đức cũng như trong châu Âu, dẫn đến cuộc Chiến tranh Áo - Phổ năm 1866. Bằng một đòn giáng sấm sét, những chiến binh Phổ tinh nhuệ đập tan nát quân Áo tại Königgrätz.[96] Sau khi nước Phổ dành phần thắng trong cuộc chiến tranh này Liên minh Đức tan rã, nước Phổ thôn tính các đối thủ trong chiến tranh tại Bắc Đức và vì thế giảm con số của các quốc gia Đức.

Đế quốc Đức (1871–1918)[sửa | sửa mã nguồn]


Bản đồ nước Đức 1871-1918
Việc thành lập Liên minh Bắc Đức (Norddeutscher Bund) dưới sự lãnh đạo của Phổ tiếp theo sau đó bắt đầu cho cái gọi làGiải pháp tiểu Đức (Kleindeutsche Lösung). Theo ý muốn của Otto von Bismarck, giải pháp này có mục tiêu thống nhất những quốc gia Đức riêng lẻ dưới sự độc quyền lãnh đạo của Phổ và không có sự tham gia của thế lực lớn thời bấy giờ làÁo.
Đế chế Đức được tuyên bố thành lập ở Versailles vào ngày 18 tháng 1 năm 1871 sau khi nước Phổ và các quốc gia Đức đồng minh chiến thắng cuộc chiến tranh chống Pháp 1870/1871, dưới sự nỗ lực của Otto von Bismarck, là thủ tướng đầu tiên của Đế chế Đức, người được gọi là "Thủ tướng Sắt thép". Vua Wilhelm I lên làm Hoàng đế nước Đức.[97]
Khuynh hướng chính mang tính bảo thủ-phản dân chủ của ông đã ngăn cản việc thống nhất đế chế dưới những điều kiện dân chủ và tạo điều kiện cho việc chủ nghĩa quốc gia và dân chủ xa lạ với nhau tại Đức. Từ khi thành lập đế chế, chính sách đối ngoại hung hãn mang tính chiến tranh của ông thay đổi trở thành một chính sách liên minh mà dựa trên sự cô lập Pháp và trung hòa của nước Đức đã lập nên một hệ thống liên minh trong châu Âu, bảo đảm vị trí bán độc quyền lãnh đạo của đế chế và hòa bình trong châu Âu. Trong "Năm Ba Hoàng đế" (1888Wilhelm II lên nắm quyền, ép buộc Bismarck từ chức năm 1890 và thay đổi chính sách đối ngoại theo hướng của một chính sách cường quốc thế giới lớn đối nghịch. Vì đường hướng mới này mà đế quốc đã tự cô lập mình và một hệ liên minh mới thành hình. Cuộc mưu sát Hoàng thái tử nước Áo Franz Ferdinand làm bùng nổ cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất. Trong những trận đánh khốc liệt tại Verdun và Somme, Quân đội Đức đã giáng cho quân Pháp khánh kiệt tả tơi.[98] Tuy nhiên, quân Anh vẫn còn tiếp tục nỗ lực chiến tranh chống Đức.[99]

Cộng hòa Weimar (1919-1933)[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Cộng hòa Weimar
Cùng với việc nước Đức đầu hàng năm 1918 và Cách mạng tháng 11, không những cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất mà chế độ quân chủ thống trị Đế quốc Đức (cũng như là tại Đế quốc Áo-Hung) cũng chấm dứt. Hoàng đế thoái vị và đế quốc Đức trở thành một nước cộng hòa dân chủ nghị viện. Trong Hòa ước Versailles nước Đức bị các lực lượng chiến thắng bắt buộc phải nhượng nhiều vùng đất lớn. Thêm vào đó tiền bồi thường hằng năm được ấn định kéo dài trong 80 năm. Hiệp ước mà chỉ được phái đoàn Đức miễn cưỡng ký kết là một việc làm nhục nước Đức, thực hiện các ý tưởng phục thù của Pháp được gây ra bởi sự làm nhục nước Pháp 50 năm trước đó.
Ngay sau khi hoàng đế thoái vị, vào ngày 9 tháng 11 năm 1918 nền cộng hòa được công bố. Đầu tiên hội đồng các ủy viên nhân dân thành lập chính phủ, có trách nhiệm hoàn chỉnh một hiến pháp tại thành phố Weimar, vì thế mà nền cộng hòa sau này được gọi là Cộng hòa Weimar. Ngay trong cùng năm đấy Đảng Cộng sản Đức được thành lập và trong tháng 1 năm 1919 là Đảng Công nhân Đức[cần dẫn nguồn], sau này đổi tên thành Đảng Công nhân Đức Quốc gia Xã hội chủ nghĩa[cần dẫn nguồn] (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei-NSDAP). Vào ngày 11 tháng 8 năm 1919 hiến pháp mới (Hiến pháp Weimar) bắt đầu có hiệu lực.
Việc trả tiền bồi thường đã đè nặng ngay từ đầu lên bầu không khí chính trị của nền cộng hòa trẻ tuổi. Những giả thuyết thông đồng, thí dụ như Truyền thuyết lưỡi dao đâm sau lưng (Dolchstoßlegende), do các lực lượng cực hữu loan truyền đã dẫn đến nhiều cuộc ám sát chính trị và âm mưu đảo chính mà trong đó quan trọng nhất là cuộc đảo chính Kapp 1920 và đảo chính Hitler-Ludendorff năm 1923. Đại diện quan trọng của lực lượng dân chủ như Matthias Erzberger và Walther Rathenau chết trong làn mưa đạn của những người ám sát thuộc phe cựu hữu. Thủ tướng Đế chế (Reichskanzler) đầu tiên Philipp Scheidemann chỉ thoát chết sít sao trong một cuộc mưu sát.
Trên đỉnh cao của cuộc suy thoái kinh tế thế giới bắt đầu từ năm 1929, tại Đức có hơn 6 triệu người thất nghiệp mà phần lớn sống trong cảnh cùng cực. Hậu quả là các đảng cực hữu càng có nhiều người ủng hộ hơn trước đây. Sau chiến thắng lớn của những người thuộc Quốc xã năm 1930 các thủ tướng đế chế không còn đa số trong quốc hội nữa mà chỉ điều hành chính phủ với sự trợ giúp của nội các không còn được hợp pháp hóa một cách dân chủ. Tổng thống đế chế (ReichspräsidentPaul von Hindenburg thực thi thẩm quyền của ông, bổ nhiệm thủ tướng không cần sự đồng ý của quốc hội. Luật lệ chỉ còn được ban hành như "pháp lệnh khẩn cấp" (Notverordnung) dựa trên điều 48 của Hiến pháp Weimar quy định về tình trạng khẩn cấp.
Ngày 30 tháng 1 năm 1933 Hindenburg bổ nhiệm Adolf Hitler làm thủ tướng đế chế. Ngày 27 tháng 2 xảy ra vụ đốt cháy tòa nhà quốc hội đế chế(Reichstagsbrand). Hitler lợi dụng vụ đốt cháy này để ban hành thêm một pháp lệnh khẩn cấp, vô hiệu hóa quyền công dân vô thời hạn. Trước cuộc bầu cử quốc hội vào ngày 5 tháng 3 năm 1933 đã xảy ra hằng loạt các vụ bắt giam những đối thủ chính trị, đặc biệt là những người cộng sản và dân chủ xã hội. Mặc dù có thêm được rất nhiều phiếu nhưng Đảng Đức Quốc xã không đạt được đa số tuyệt đối trong cuộc bầu cử và vì thế phải liên minh với Đảng Nhân dân Đức Quốc(Deutschnationale Volkspartei). Quốc hội vừa được thành lập thông qua đạo luật toàn quyền (Ermächtigungsgesetz) 5 ngày sau đó, thừa nhận quyền lực không giới hạn của chính phủ Hitler.

Đức Quốc xã[sửa | sửa mã nguồn]


Adolf Hitler
Sau khi lên nắm quyền, Đảng Quốc xã đã nhanh chóng biến nước Đức thành một quốc gia chỉ có một đảng. Trong khi các đối thủ chính trị bị truy đuổi thì những người dân theo đạo Do Thái trở thành mục tiêu của chính sách tẩy chay. Kết quả của chính sách này là việc từ 5 đến 6 triệu người Do Thái ở châu Âu bị sát hại trong những năm chiến tranh (xem Holocaust). Ngoài ra còn có hàng nghìn người dân du mụcđồng tính luyến ái hay tàn tật cũng bị giam giữ và tàn sát một cách không thương tiếc.
Một mục tiêu quan trọng khác của Đảng Quốc xã là sự bành trướng của nước Đức. Năm 1938 Áo được sáp nhập vào Đức một cách hòa bình dưới sự chào mừng hân hoan của phần lớn dân chúng. Trong cùng năm đó Adolf Hitler xâm chiếm vùng đất Sudetenland thông quaHiệp ước München. Chỉ đến khi quân đội Đức tiến quân vào lãnh thổ còn lại của Séc thì các quốc gia khác mới nhận ra lỗi lầm đã mắc phải thông qua chính sách nhân nhượng (Appeasement) của họ. Sau khi cuộc thương lượng về khu vực người Đức ở Ba Lan bị thất bại,Chiến tranh thế giới lần thứ hai được bắt đầu với việc Đức tấn công vào Ba Lan ngày 1 tháng 9 năm 1939. Khoảng 55 triệu người đã tử vong trong cuộc chiến tranh này. Ngày 8 tháng 5 năm 1945, Chiến tranh thế giới lần thứ hai được kết thúc với sự đầu hàng vô điều kiện của Đức. Hitler đã tự sát vào ngày 30 tháng 4 trước đó. Những kẻ có trách nhiệm sống sót bị phán xử trong Tòa án Nürnberg sau này.